Linux (Linuks) rozwijany jest od dekad, to bardzo dojrza艂y system pozwalaj膮cy u偶ytkownikowi na wiele. Ci bardziej zaawansowani u偶ytkownicy mog膮 zrobi膰 z nim co chc膮, tj. wprowadza膰 szerokie modyfikacje, kt贸re uwzgl臋dni膮 ich potrzeby. Jedynie cyfrowe kompetencje u偶ytkownika ograniczaj膮 mo偶liwo艣ci dopasowania systemu do w艂asnych potrzeb. Zacznijmy od pocz膮tku鈥

Czym jest Linux?

Szczeg贸艂ow膮, techniczn膮 odpowied藕 znajdziesz w Wikipedii. To system operacyjny rozwijany przez spo艂eczno艣膰, kt贸rego liderem jest Linus Torvalds, to dzi臋ki nim rozwijany jest rdze艅 systemu (ang. 鈥瀔ernel鈥). Sam system dzia艂a w oparciu o tekstowe komendy wpisywane w terminalu i pocz膮tkowo by艂 wykorzystywany tylko w biznesie, serwerowniach itp. Oprogramowanie pisane pod Linuksa r贸wnie偶 uruchamiane i sterowane jest za pomoc膮 tekstowych komend. Z czasem zacz臋to tworzy膰 u艂atwienia dla szerszego grona odbiorc贸w.

Dzisiaj obs艂uga Linuksa mo偶e by膰 tak samo 艂atwa jak Windowsa, czy MacOS, tj. za pomoc膮 graficznego interfejsu, cho膰 dost臋p do tekstowej linii komend jest nadal mo偶liwy. Obecnie system Linux jest wykorzystywany w wielomiliardowych biznesach, jak i w domowych zaciszach przez zaawansowanych in偶ynier贸w, jak i pocz膮tkuj膮cych nie-technicznych. Znakiem rozpoznawczym systemu jest pingwin.

Rodzaje i wersje systemu Linux

Nie ma jednego systemu Linuks, cho膰 wszystkie dzia艂aj膮 w oparciu o ten sam rdze艅, zwany po angielsku 鈥瀔ernelem鈥, kt贸ry mo偶e r贸偶ni膰 si臋 zaimplementowan膮 wersj膮 w poszczeg贸lnych systemach. Nad kernelem instaluje si臋 r贸偶nego rodzaju oprogramowanie, w tym zarz膮dcze i tu zaczynaj膮 si臋 r贸偶nice.

Masz do dyspozycji kilka grup, linii system贸w opartych na Linuksie: Arch, Debian, Gentoo (BSD), RedHat, OpenSUSE i inne. W ka偶dej grupie masz dziesi膮tki, setki wersji systemu operacyjnego. Wybierasz t臋 wersj臋, kt贸ra ci najbardziej odpowiada, 艣ci膮gasz i instalujesz na swoim komputerze lub w maszynie wirtualnej (np. do test贸w i zabawy). Owe wersje do 艣ci膮gni臋cia i zainstalowania nazywa si臋 鈥瀌ystrybucjami鈥. Niekt贸re dystrybucje s膮 kolejn膮 emanacj膮 innych dystrybucji, np. Linux Mint bazuje na dystrybucji Ubuntu, a Ubuntu na Debianie.

Tak wi臋c, dla pocz膮tkuj膮cego u偶ytkownika polecam te oto dystrybucje systemu operacyjnego Linuks. Charakteryzuj膮 si臋 one 艂atw膮 obs艂ug膮. Je艣li potrafisz dobrze obs艂ugiwa膰 Windowsa i oprogramowanie na nim, to z dystrybucjami Linuksa dla pocz膮tkuj膮cych sobie te偶 poradzisz. Gdy ju偶 nabierzesz nieco wprawy z Linuksem i lini膮 komend mo偶esz zabra膰 si臋 za instalacj臋 wyspecjalizowanego Linuksa na komputerze, kt贸ry ma pe艂ni膰 rol臋 domowego serwera.

Dystrybucje systemu Linux

dla pocz膮tkuj膮cych:

  • Ubuntu: oparty na linii Debian
  • Linux Mint: oparty na linii Ubuntu
  • Endeavour OS: oparty na linii Arch
  • Zorin OS: oparty na linii Ubuntu
  • Elementary OS: oparty na linii Ubuntu

dla pocz膮tkuj膮cych z wi臋kszym do艣wiadczeniem:

  • Vanilla OS: oparty na linii Debian
  • Blend OS: oparty na linii Arch
  • Fedora: oparty na linii RedHat
  • Fedora Silverblue: oparty na linii Fedora
Jak zabezpieczy膰 domow膮 sie膰 komputerow膮?
Celem zabezpieczenia sieci jest jej niedost臋pno艣膰 dla os贸b postronnych. Ka偶dy kto ma dost臋p do twojej, domowej sieci mo偶e wykra艣膰 poufne dane osobowe, has艂a do konta bankowego.
logoTechnologie w Domu
Jak zabezpieczy膰 domow膮 sie膰 komputerow膮?

serwerowe wersje Linuksa dla 艣redniozaawansowanych:

  • Unraid
  • TrueNAS
  • Casa OS
  • DietPi
  • Umbrel OS
  • Cosmos Cloud (kompleksowa apka do ju偶 zainstalowanego Linuksa)

Jak si臋 cz艂owiek uprze to mo偶e wykorzysta膰 do domowego serwera niemal ka偶d膮 dystrybucj臋 Linuksa, powy偶sza lista serwerowych wersji prezentuje systemy operacyjne 鈥 poza Cosmos Cloud 鈥 艣ci艣le stworzone dla domowych serwer贸w, zwanych po angielsku 鈥瀐omelab鈥. Cze艣膰 z nich jest p艂atna.

Systemy 鈥濾anilla OS鈥, 鈥濬edora Silverblue鈥 i 鈥濨lend OS鈥 s膮 systemami typu 鈥瀗iezmiennymi鈥. Oznacza to, 偶e kernel i pliki systemowe s膮 w trybie 鈥瀝ead-only鈥 鈥 tylko do odczytywania. Wszelkie zmiany w konfiguracji s膮 dokonywane na poziomie u偶ytkownika, a nie administratora pisz膮c do艣膰 og贸lnie. Instalowane aplikacje s膮 odizolowane od systemu. Innymi s艂owy systemy te s膮 odporne na wszelkiego rodzaju uszkodzenia plik贸w systemowych, a ewentualna re-instalacja lub aktualizacja systemu nie naruszaj膮 danych wprowadzonych przez u偶ytkownika 鈥 co jeszcze bardziej zwi臋ksza bezpiecze艅stwo i stabilno艣膰 dzia艂ania.

Je艣li tw贸j 鈥瀙ierwszy raz鈥 z Linuksem jest dopiero przed tob膮, to zach臋cam do wybrania dystrybucji 鈥濴inux Mint鈥 lub 鈥瀂orin OS鈥.